Flirterig en verfijnd

Het Scapino Ballet vermaakt met sierlijke dans op live gespeelde, soms erg fragiel klinkende Vivaldi Scapino Ballet Rotterdam en Combattimento Consort Amsterdam: Pearl, tournee tot 9 april De charme van een voorbije tijd, mooie aankleding en prachtige, live gespeelde barokmuziek. De nieuwe voorstelling van Scapino Ballet, Pearl, ademt in alles luchtige nostalgic Choreograaf Ed Wubbe bedacht een vrolijke, flirterige dans op fragmenten uit composities van Antonio Vivaldi en twee meer hedendaagse componisten, live uitgevoerd doorhet Combattimento Consort Amsterdam. De dansers zien er allereerst betoverend uit: bijna alsof ze zo van de filmset van Dangerous Liaisons zijn weggelopen. Ze dragen staketsels op de heupen,EDWUBBE (54) Artistiek dlrecteur en huischoreograaf van het Scapino Ballet. Debuteerde in 1990 met het barokballet Rameau. Dansers zien er betoverend uit, maar kostuums beperken de bewegingen waar hun zijden jurken wijd overheen vallen - grappig genoeg dragen niet alleen de vrouwen, maar ook de mannen hoepelrokken. Anders dan in de baroktijd zijn de staketsels niet van hout, maar van lichtgewicht materiaal. Desondanks beperken ze de dansers in hun bewegingen. Gevolg is dat de choreografie zich op de armenconcentreert, wat veel gefladder oplevert. Gelukkig verandert dat naarmate het dansstuk vordert. Wubbe is als choreograaf op zijn best in de duetten, waarin een subtiel spel van aantrekken en afstoten wordt gespeeld. Jammer is dat de vloeiende choreografie wordt onderbroken door meer hoekige fragmenten, die ook nog eens hard worden uitgelicht. Alsof de Italiaanse lichtvoetigheid een tegenwicht nodig heeft om nog interessant te kunnen zijn. Ook het volume van de muziek is niet helemaal wat het zijn moet. Het Combattimento Consort speelt mooi, onder leiding van Jan Willem de Vriend, maar vanaf pakweg rij tien in de zaal klinkt het geluid wel erg fragiel, en wie nog verder naar achteren zit, heeft pech. De musici hadden wellicht beter op het podium kunnen zitten dan ervoor. Pearl biedt al met aleen vermakelijke, luchtige avond vol sierlijke dans, op optimistische jubelklanken. Hoogtepunt vormen de momenten dat zangeres Helena Rasker het podium opkomt en prachtige aria's zingt, alsof ze de dansers aanspoort nog fraaier te bewegen.    

Zwierige barokvoorstelling

Pearl door Scapino Ballet Rotterdam en Combattimento Consort, 10/2. Rotterdamse Schouwburg. Tournee t/m 8/4, scapinoballet.nl Choreograaf Ed Wubbe is op zijn best in deze fraaie choreografie op vioolconcerten van Vivaldi. De barok is duidelijk zijn lievelingsperiode. Er zitten secreten tussen, dat zie je zo. Hoe decoratief ze ook zijn uitgedost met sierlijke rokken, waaierend over hun brede heupkorven en een verleidelijke split in het midden, tussen de regels lees je minder fraaie bedoelingen. Zo delen. ze nuffig luchtzoenen uit op wangen, en veinzen ze aandacht en interesse terwijl hun wegwimpelende handjes verveling en vernedering uitdrukken. Choreograaf Ed Wubbe heeft in zijn zwierige barokvoorstelling Pearl de dubbelhartigheid van deze hooggeplaatste vrouwen - hofdames en markiezinnen - intrigerend aangezet met een reeks dubbelzinnige bewegingen. Soms worden de vrouwen stijfjes ten dans gevraagd voor een onkreukbaar ogend duet. Maar achter hun rug zetten ze snel een vriendin aan tot koket verraad of extatisch gekir. De mannen dansen iets minder ambigu maar leveren ook hun aandeel in de intriges. Spin in het web is Maya Roest, met een grijze lok tussen haar krullen. Vertolkt zij Marquise de Merteuil, het beroemde valse karakter uit Les Liaisons Dangereuses. En is Ralitzu Malehounova de kuise en onversierbare Madame de Tourvel, die uiteindelijk voor de bijl gaat (in een aangrijpende slotsolo)? Dan sluipen tussen de mannen ook Graaf de Valmont rond en ridder Dancency (Mischa van Leeuwen en Lo'ic Perela). Wie bekend is met boek of film Les Liaisons Dangereuses, over het verval van decadentie, zal zeker karakters herkennen in het twintigkoppig ensemble van Scapino Ballet Rotterdam, ook al is er geen letterlijk verhaal. Zonder concrete verwijzingen oogt Pearl als een filmische voorstelling over een hof dat op zijn laatste benen loopt. De koning is een kind, de hovelingen verstieren de opgelegde orde. Het decor van Pearl is opvallend sober: geen glimmende parels en stralende kroonluchters. Wel een brokaten achterwand waarachter een lelijk hek opduikt (symbool voor het wanstaltig skelet dat onder de hoffelijke etiketten schuilgaat). Ook onder de barokke jurken komen stilletjes doorzichtige gewaden tevoorschijn: langzaam krijgen we een kijkje op de daadwerkelijke omgang onder al deze rijkdom. Die is vuil en vilein. Wubbe is op zijn best in deze fraaie choreografie op vioolconcerten van Vivaldi (en af en toe een luitsolo van Robert De Visee). De barok is duidelijk zijn lievelingsperiode; eerder maakte hij de succesvolle barokklassiekers Perfect Skin, Rameau en Nisi Dominus. De livebegeleiding van het voortreffelijk spelende Combattimento Consort onder leiding van Jan Willem de Vriend is bovendien de echte parel van Pearl: de scherpe aanzetten en alerte accenten van de Consort-musici blazen adem door Vivaldi's vioolconcerten en lijken alle rokken op te tillen.    

Verfijnde barokdans eindigt als rococo-drama met te veel pathosdans

Scapino Ballet Rotterdam. 'Pearl' met het Combattimento Consort Amsterdam. Tournee t/m 8/4. www.scapinoballet.nl Vrouwen draaien rond in een beklemmende omhelzing. Het zijn net slagschepen met die breed makende crinolines onder hun jurken van brokaat. Als blikken konden doden... Om hen heen staat het 'gevolg' in spanning toe te kijken: vliegen de dames elkaar in de haren of blijft het bij 'beleefd' rondjes om elkaar heen draaien? 'Pearl' van Scapino Ballet Rotterdam is een associatieve verkenning van de stijlperiode barok, maar dan wel in Hollywoodcliches. Dit is een wereld van 'socialites' en uitgestotenen, van onzekere schone jongelingen die wedijveren om de gunsten van zelfbewuste Marie-Antoinettes. De dansproductie doet denken aan de verfilming van de brievenroman 'Les liaisons dangereuses' van Choderlos de Laclos, waardoor barok (ook al zou je dit eerder als rococo aanduiden) in moderne ogen als keurslijf van sociale conventies en web van intriges is gaan gelden. Een wereld waarin authenticiteit breekbaar is. Net als in de film komen er natuurlijk barstjes in de status-quo van de aan het perverse grenzende barokverfijning. Op het moment dat er echte emoties gaan spelen. Wanneer het gaat om eenzaamheid, liefde en tederheid. Dat verbeeldt Ed Wubbe, meester in het intieme duet, uitstekend. Doordat de mannen ook crino lines onder hun kostuums dragen wordt het om elkaar heen baltsen van geliefden een tour deforce van ingehouden passie. In de groepsdansen put Wubbe losjes uit hofdansen als menuet en sarabande en zet daar zijn gevoel voor lyriek fraai tegenover. Ook hier zien we barokcliches voorbijkomen: een pastorale rondedans onder luidkeels gekir, een vlammend degenduel (we horen op band ook geweerknallen), een maskeradedans. Choreografisch is er veel te genieten van dit esthetische muziekballet. Maar het ontbreken van dwarsverbanden in de terloopse associaties over wat Wubbe denkt dat barok behelst, gaat wringen. Die dramaturgische spanning is er wel in de wisselwerking met de muziek van (voornamelijk) Vivaldi, live uitgevoerd door een sterk Combattimento Consort. Alt Helena Rasker, op toneel aanwezig, legt via haar stem een direct lijntje naar de dansers, en via hen naar ons hart. Zonde dat Wubbe aan het einde uit de bocht vliegt. De Wubbe-lyriek die eerder 'barok' aanwezig was maar verder zorgvuldig was gedoseerd, verandert in een rococo-melodrama. De 'demaskerade' wordt dan met pathos aangezet. Terwijl het slotbeeld al zo veelzeggend is: slechts de crinoline hangt nog rond de heupen van danseres Ralita Malehounava; verder is zij zo naakt, zo fragiel - zo mens. Een slotbeeld dat nagalmt.    

Muziek swingt de kribbe uit
De allereerste paukenslagen bonzen al zo strak en verwachtingsvol dat
meteen die sfeer van grote blijdschap is opgeroepen. Combattimento
Consort Amsterdam, deze keer onder leiding van Klaas Stok, dirigent
van het Nederlands Kamerkoor zorgt meteen voor sensatie op hoog
niveau. Niet met de woorden 'Jauchzet Frohlocket' maar met 'Tonet,
ihr Pauken, erschallet, Trompeten!' Regelrecht afgestemd op de eerste
instrumenten die als herauten voor het orkest uitgaan.
Bach Deze laatste tekst schreef Bach bij de cantate die hij al eerder
had gecomponeerd ter ere van een verjaardagfeestbij de Koninklijke
Familie van Saksen. Dus enige aanpassing was geboden. 'Maar hij deed
dat met hart en ziel, liet zichzelf opnieuw leiden door de inhoud van
de tekst, zonder woorden op een vreemde piek neer te zetten, of te
borduren op woorden apart; dat doen mensen die denken dat ze kenners
zijn, doch dat in het geheel niet zijn', zo schreef Carl Philipp
Emanuel over zijn vader. Dat hebben koor en orkest goed in de oren
geknoopt, zo lijkt het. Stok houdt de zes cantates onder een boog die
strak gespannen staat van samengebalde kracht en uitslaand
vreugdebetoon, zonder overdreven accenten op een enkel woord. Bij
tijd en wijle swingt de muziek de kribbe uit de wereld in. Sowieso in
alle delen waarin pauken en trompetten ons de wacht aanzeggen. Maar
evengoed in het openingskoor van de vijfde cantate 'Ehre sei dir,
Gott, gesungen'. Combattimento Consort waarin de oboe d'amore zalig
zingt, speelt pijlsnel, vederlicht, kristalhelder, overweldigend
feestelijk. Dan valt het koor in met korte klare zonnestralen van
puntig gearticuleerde woorden, die rechtstreeks de hemel uit dansen,
en 'die ganze Welt' verlichten.
Cantates Alle cantates houden vaart en souplesse. Zo bruist ook de
Sinfonia aan het begin van de tweede cantate. Lieflijker, maar met
diezelfde lichtheid, in een heerlijke cadans. De fluit en hobo geven
het geheel een zoete pastorale tint. Op de evangelist na komen alle
solisten uit het Nederlands Kamerkoor. Ze doen een stap naar voren en
zingen stuk voor stuk stralend, betekenisvol, voorbeeldig passend bij
deze pulserende uitvoeringspraktijk, een van geest met koor en
orkest. Zo vormen zij tezamen een stuwende, vitale drie-eenheid. De
evangelist, tenor Thomas Michael Allen speelt volledig in op het
karakter van deze uitvoering met een heldere slanke toonvorming. Op
een paar kleine missers na van de baroktrompetten in de vierde en
zesde cantate (maar wat doet het ertoe?) is de Stadsgehoorzaal
getuige van een bevlogen, bezield Kerstoratorium van het
Combattimento Consort en het Nederlands Kamerkoor.
LIDY VAN DER SPEK
Weihnachtsoratorium door Combattimento Consort Amsterdam en
Nederlands Kamerkoor o.l.v. Klaas Stok, m.m.v. Thomas Michael Allen
(tenor, evangelist). Solisten: leden van het Ned. Kamerkoor. Gehoord:
24-12, Stadsgehoorzaal, Leiden.

Het Weihnachts-Oratorium van Bach biedt geen
onontkoombaar dramatisch verhaal zoals de Passionen. Maar het
ontroerende van het kerstoratorium is dat het toekomstige lijden en
sterven van Christus - de reden van zijn komst op aarde - dwars door
de vaak feestelijke sfeer heen klinkt. Niet zozeer in de tekst, maar
wel in de muziek. Zo wordt het koraal Wie soil ich dich empfangen in
de eerste van de zes cantates gezongen op de melodie van O Haupt voll
Blut und Wunden uit de Matthaus Passion. Kerst en Goede Vrijdag zijn
onver-
brekelijk met elkaar verbonden, zo maakt ook Jan Willem de Vriend
duidelijk in het compleet uitgevoerde Weihnachts-Oratorium, juist
door het feestelijke daarvan flink aan te zetten. De Vriend vervangt
ook de openingsregel ,Jauchzet, frohlocket, auf, preiset die Tage"
door de opening van 'cantate BWV 214', waaraan de muziek is ontleend:
„T6net, ihr Pauken! Erschallet, Trompeten!" Bach ontsteekt een hemels
vuurwerk, het Combattimento Consort beeldt die muziek uitbundig uit,
het Nederlandse Kamerkoor zorgt, met een grootse en
perfectionistische uitvoering van de grote koren, voor een
monumentaal resultaat. De goede solisten komen uit het Kamerkoor,
behalve de beroemde tenor Thomas Michael Allen. Hij is met zijn
krachtige, blanke en soevereine stemgeluid een evangelist met de
uitstraling van de aartsengel Gabriel.

KLASSIEK *** BACH

Het koor verwoordt de kern van wat Bach in heel zijn werk beoogt: dat de hele wereld God verhogen zal

De Harmonie organiseerde in de aanloop naar kerst in de Leeuwarder Grote Kerk een klein Bachfestival. Of eigenlijk niet eens zo klein, want het bevat twee grote Bachwerken: het Weihnachtsoratorium en de Hohe Messe. Twee werken die Bach zelf naar alle waarschijnlijkheid nooit zelf op één dag of avond gehoord heeft. Wat de Hohe Messe betreft, daarover morgen. Het Weihnachtsoratorium, dat zaterdagavond werd uitgevoerd, is een aaneengeschakelde serie cantates die door Bach voor opeenvolgende zon-en feestdagen tijdens en na kerst werd gecomponeerd. Bij de meeste hedendaagse uitvoeringen wordt voor een avondconcert een selectie gemaakt; meestal in elk geval cantate 1 en 6, en dan nog twee van de middelste. Altijd een akelig dilemma natuurlijk: welke laat je weg. Het
Combattimento Consort en het Nederlands Kamerkoor besloten gewoon om zeven uur te beginnen, zodat er geen concessie gedaan hoefde te worden. En het concert straalde uitbundig uit dat iedereen daar zeer gelukkig mee was. Dirigent Jan Willem de Vriend leidde elke cantate kort in, en gaf blijk van een grote betrokkenheid bij de tekst en Bachs verklanking daarvan. Zijn tempi lagen gemiddeld hoog, maar van onrust of gejaagdheid was daarbij geen enkele sprake. De intense rust van de koralen zorgde voor evenwicht, ook al beeldden de musici ook in die koralen de tekst steeds levendig uit. Evangelist Thomas Michael Allen zong als enige solist niet ook in het koor mee; begrijpelijk gezien zijn belangrijke rol, die hij stralend en met overtuiging vervulde. De overige vocale solisten deden in niets voor hem onder. Ook bij hen een duidelijke betrokkenheid en fraaie klank. Het orkest speelde met veel schwung, met stralende trompetten en heerlijke pauken, fraaie solistische bijdragen en een zeer levendig continuo. Absoluut middelpunt is bij Bach natuurlijk altijd het koor. Je zag bij de koorleden de ogen twinkelen als ze weer aan de beurt waren, voor mijn gevoel misschien nog wel het meest bij het openingskoor van cantate 5, Ehre zei dir, Gott! Gesungen. Dat koor verwoordt de kern van wat Bach in heel zijn werk en dus ook in dit Weihnachtsoratorium beoogt: dat de hele wereld God verhogen zal.Vanaf het Tönet, ihr Pauken (De Vriend volgt de nieuwe openingstekst zoals die met in mijn ogen maar matig overtuigende argumenten is voorgedragen door Kees van Houten) tot aan Bei Gott hat seine Stelle das meschliche Geschlecht wordt uitgezongen hoe het kerstevangelie ons leven in een nieuw en stralend licht zet. Dat licht straalde zaterdagavond van de uitvoering in de Grote Kerk af. 

Nederlands Kamerkoor en Combattimento Consort met het ‘ Weihnachtsoratorium' van J. S. Bach in de Grote Kerk in Leeuwarden, ruim 500 bezoekers.    

Daverende productie van Reisopera

LEEUWARDEN - Als het cultuurbeleid van dit kabinet wordt doorgevoerd belanden we misschien straks wel eens in sprookjestuin om nog wat vertier te vinden. De Nationale Reisopera wees alvast de weg daarheen in zijn versie van 'Platee' van JeanPhilippe Rameau, een opera die in 1745 in Versailles werd uitgevoerd tijdens de festiviteiten rond een 
koninklijk huwelijk. Als het doek opgaat bevinden we ons bij de wegwijzers waarop diverse attracties staan aangegeven. En het duurt niet lang of we zitten oog in oog met de kikker en de gouden bal uit de sprookjes van de gebroeders Grimm. Uit deze gouden bal komt Alice van Alice in Wonderland, waarmee vormgevers Mirjam Koen en Gerrit Timmers Platee, Rameaus lelijke moerasnimf, gestalte geven. Zij is in deze opera speelbal van de liefde. Jupiter, haar tegenspeler, doet alsof hij van haar houdt om zijn vrouw een lesje te leren. Platee echter houdt wel degelijk met hart en ziel van deze oppergod en is gedesillusioneerd als alles vlak voor hun huwelijk allemaal uitkomt. Het Disney-gehalte in de vormgeving is hoog. Niet alleen heeft Jupiter trekjes van de koning uit de tekenfilm Robin Hood, er wordt ook een soort Donald Duck gelanceerd. En dan het sprookjeskasteel: kostelijk. Kan dit allemaal wel, deze aan Offenbach-ensceneringen verwante aanpak, waarin zelfs gedanst wordt in scootmobiels? Jazeker. Hiermee slaat de Nationale Reisopera de spijker juist op de kop. Het was namelijk Rameau zelf die met zijn 'Platee' een komische tegenhanger wilde creeren voor Frankrijks serieuze operavorm, de tragedie lyrique. Wat dat betreft is de missie van het operagezelschap geslaagd. Op de voorstelling viel verder nog wel wat af te dingen. Zo acteerde zangeres Claron McFadden beter dan ze zong. En ging Jan Willem de Vriend met zijn Combattimento Consort Amsterdam nogal rechtlijnig door de partituur. Maar daar stond veel tegenover. Zoals Harry Nicoll (hij zong de titelrol) en Philippe Kahn (Jupiter). En natuurlijk de daverende productie.    

Combattimento overwint tegenslag

Klassiek
Combattimento Consort met Lisa Larsson. Gehoord: Ede, Cultura 6/12; 
herhaald: Hengelo 7/12, Apeldoorn 8/12, Amsterdam 9/12 •••• 

Bariton Maarten Koningsberger lag gisteren snipverkouden op bed terwijl zijn naam op een affiche in Ede prijkte. Handels cantate voor sopraan en bariton Apollo e Dafne moest daarom 
geschrapt; het tekent de kracht van het Combattimento Consort dat die fikse tegenslag in een buitenkans verkeerde. Het ensemble van Jan Willem de Vriend to verde een volstrekt onbekend maar enerverend archiefstuk uit de hoge hoed en vond de Zweedse sopraan Lisa Larsson bereid om behalve Haydns Arianna a Naxos ook diens beroemde concertaria Scena di Berenice te zingen. Behalve de wanhopige heldin hebben die stukken ook hun structuur gemeen: de afwisseling tussen zeer expressieve begeleide recitatieven en twee aria's. Ze bleken Larsson op het lijf geschreven. Haydns talent voor vocale compositie verscheen in haar interpretatie als onder een vergrootglas. Met prachtig gedoseerd stemgebruik en getormenteerde mimiek bracht zij Ariadnes eenzaamheid en Berenices gedoemde liefde dichtbij. Tussen de beide Haydns speelde Combattimento het zesde van Handels Twaalf Concerti Grossi Op. 6. Hierin laat Handel zich van zijn zwaarmoedigste kant zien, maar het spelplezier was er niet minder om. En dus die mysterieuze parel uit een Dresdener archief. In zijn mondelinge toelichting noemde De Vriend dit achttiende-eeuwse Concerto in A een „verkapte wereldpremière".    

Vrouwenliefhebber Jupiter sluit schijn huwelijk
Berlusconi van de Olympus

 De manier waarop de oppergod Jupiter in de oudheid hemel en aarde bestuurde, doet een beetje denken aan de stijl van Berlusconi. Veel gedoe met vrouwen - al waren het in het geval van Jupiter goddelijke vrouwen, of op zijn minst bosnimfen - en staatszaken ho maar. Dat hij door zijn vrouw Juno af en toe behoorlijk te grazen werd genomen wekt dan ook geen verbazing. Vooral wanneer Juno de lucht er van kreeg dat manlief weer een affaire had was met haar geen land te bezeilen. De Nationale Reisopera toont hoe Jupiter daarop reageert. Hij probeert zijn echtgenote een lesje te geven om een eind te maken aan haar jaloezie. In de barokopera 'Platee' van Rameau besluit hij van de Olympus af te dalen om zijn liefde te gaan verklaren aan de lelijkste vrouw die er te vinden is. Dat is, zo wordt van diverse kanten verzekerd, de moerasnimf Platee. Zij heeft het uiterlijk van een kikker. Platee is natuurlijk in de wolken met zo'n minnaar. Er wordt een schijnhuwelijk gesloten en dan verschijnt Juno. Haar goede humeur wint het van haar verontwaardiging wanneer zij de sluier van de bruid aftrekt en het gezicht van haar rivale ziet. Verzoening van het goddelijk echtpaar. Roemloze aftocht van Platee. Heerlijk om te zingen en te acteren, deze opera die nu in reprise gaat. Dat was ook wel te merken bij de Reisopera toen die in 2002 een tournee met 'Platee' ondernam. Het Rotterdamse regieduo Mirjam Koen en Gerrit Timmers was er mee aan de slag geweest. Het tweetal, dat garant staat voor speelse, vaak ook poëtische ensceneringen, situeerde de opera in een Efteling-achtige omgeving, die het groteske karakter van het verhaal onderstreept. De productie wordt nu herhaald, weer met Jan Willem de Vriend en Combattimento Consort Amsterdam in al die dansante en springerige muziek van Jean-Philippe Rameau, grootmeester van de Franse barokopera. Ook de prachtige, tragikomische Harry Nicoll in de travestierol van Platee is gelukkig weer van de partij, evenals Claron McFadden, Machteld Baumans en Frans Fiselier. Zielig Ondanks alle grappen, erkleedpartijen et cetera kan het niemand ontgaan, dat deze opera toch ook iets heel zieligs heeft. De dame uit het moeras verbeeldt zich dankzij Jupiters avances dat zij toch niet zo lelijk is als zij altijd gedacht heeft. Dan verliest zij plotseling niet alleen haar minnaar, zij wordt ook nog door iedereen uitgelachen, waarna zij vlucht, terug naar haar moeras. Zoveel leed is nauwelijks aan te zien. Bij de premiere in 1745 viel dit alles dan ook niet bij iedereen in goede aarde, ook door de travestie-rol van het hoofdpersonage. Het blad Mercure de France schreef: 'De waardigheid van ons theater staat deze laffe daad van een man die zich in vrouwenkleren steekt niet toe. Een dergelijke vernedering van het superieure geslacht maakt de ziel van de toeschouwer onpasselijk'. De zielige bosnimf wordt trouwens niet alleen vanwege haar uiterlijk belachelijk gemaakt. Ook haar manier van praten wekt de lachlust op. In het toneelstuk van Jacques Autreau, waarop Adrien-Joseph Le Valois d'Orville het libretto baseerde, komen talrijke passages uit haar mond, die als ronduit kreupel Frans zijn te omschrijven. De meningen over wat Platee gaat doen wanneer zij aan het einde op de vlucht is geslagen lopen uiteen. 'Zij neemt een aanloop en werpt zich in haar moeras', staat in de tekst. Slaat zij de hand aan zichzelf? De Belgische muziekpublicist Harry Halbreich wijst die suggestie van de hand. 'We moeten dit lezen als haar terugkeer naar het gat in de provincie waar ze vandaan komt en dat zij eigenlijk nooit had moeten verlaten', schrijft hij.     

KLASSIEK JEAN-PHILIPPE RAMEAU
Groningen, Stadsschouwburg. Jean-Philippe Rameau: Platee. Regie: Mirjam Koen en Gerrit Timmers. Solisten, Koor van De Nationale Reisopera, Combattimento Consort Amsterdam o.l.v. Jan Willem de Vriend, 15/11. Tournee t/m 15/12, reisopera.nl. Radio 4: 26/11,19.00.

Spektakelstuk rond een lelijk nimfje dat zich laat opvrijen door een geile god 

Jean-Philippe Rameau heeft lang op zijn revival moeten wachten. Vanaf de jaren tachtig moest de barokcomponist toezien hoe de operawereld eerst aan de zwier ging met Handel en toen met Monteverdi. Maar hem bleven ze hardnekkig beschouwen als het nuffige neefje van de Franse tak, ook in Nederland, waar zeiden een Rameau in vol ornaat viel te bewonderen. Toen De Nationale Reisopera in 2002 Platee presenteerde, was dat een betrekkelijke noviteit. Nu, negen jaar later, raken we met Rameau alweer verwend. Na Castor et Pollux in 2008 greep De Nederlandse Opera dit voorjaar eveneens naar Platee, het spektakelstuk rond een lelijk nimfje dat zich laat opvrijen door een geile god. In Groningen, bij de reprise door de Reisopera, duikt Platee op als een Shirley Temple-achtige poetsfee. Krulletjes, jurkje, sokjes: tenor Harry Nicoll had de lachers meteen op z'n hand. Hij liet zich opnieuw in zijn travestierol hijsen door Mirjam Koen en Gerrit Timmers. Dit Rotterdamse regisseursduo hevelt de antieke mythe over naar een Amerikaanse sprookjeswereld, met als ijkpunten Disney, Texas en Elvis. Dat erfgoed kent Claron McFadden uit de eerste hand. Gekleed als cowgirl leeft de sopraan zich magnifiek uit in de rol van La Folie (de waanzin), ondertussen coloraturen spuwend met de zwenking van een roestige achtbaan. Te lachen valt er bij de Reisopera wel meer. Over het koor van deinende waterlelies bijvoorbeeld, of de dans der scootmobielen. Maar bij de zoveelste linedance op een barokke rigaudon slaat de verzadiging toe. Het is een eeuwig dilemma: waar laat je Rameaus balletten? Schrappen helpt, maar heeft als nadeel dat er geniale muziek verdwijnt. Hoe je de dans slimmer vervlecht met het verhaal, lieten Nigel Lowery en Amir Hosseinpour dit voorjaar zien in Amsterdam. Ook op ander vlak troeven ze hun Nederlandse collega's af. Door de opera te verplaatsen naar het mierzoete rijkvan de fairy tale, halen Koen en Timmers bij voorbaat het gif uit Jupiters schoftenstreek. De Groningse Stadsschouwburg beschikt over een akoestiek van schuurpapier. Harry Nicolls wapperstem kon daar slechter mee overweg dan de evenwichtiger kelen van Philippe Kahn (Jupiter), Vincent Lesage (Mercure) en Machteld Baumans (Junon). Komisch kwakend moerasgeluid was in veilige handen bij dirigent Jan Willem de Vriend en het Combattimento Consort Amsterdam.    

Opnieuw geslaagd concert door Combattimento Consort in Grote Kerk

  MAASSLUIS - De concertserie Tussen Maas en Sluis begon in 2008 met een ontzettend succesvol optreden van het Combattimento Consort. Reden om dit ensemble voor het vierde seizoen opnieuw uit te nodigen. En dat viel afgelopen zaterdagavond in de Grote Kerk bij het publiek in goede aarde. Hoewel het Consort, bewust, wel voor enige verwarring zorgde.

Gastvrouw Marianne Lange licht dat aan het begin van het concert als volgt toe: "Het programma heeft u allemaal in het programmaboekje gezien. Maar musici zijn artistieke mensen en ook heel bewegelijk. En die bewegelijkheid uit zich in een wijziging in het programma. Van de week is daarom besloten de te spelen stukken een beetje om te draaien." Een lang aanhoudend applaus bij het binnenkomen van het Combattimento Consort geeft aan dat het publiek er nog steeds zin in heeft, wijzigingen of niet."We spelen heel vaak werken die nog nooit eerder gespeeld zijn", begint dirigent en artistiek leider van het ensemble, Jan Willem de Vriend. "Die werken programmeer je meestal al twee jaar vooruit. Dan bestudeer je het stuk om te kijken of het wel of niet interessant of leuk is. Maar, zoals nu, zijn we pas een week van tevoren begonnen met aan het stuk te werken. En dan pas zie je eigenlijk wat het gaat worden, hoe het gaat klinken. Dan kun je ook beter bepalen in welke volgorde het aantrekkelijk moet zijn voor het publiek, althans dat denken wij. En daarom is het programma anders." In plaats van met Bach te beginnen, start het concert met het Concerto Grosso van Handel. Bach wordt tot het laatst bewaard. Werken van Handel keren overigens nog een aantal malen terug tijdens het concert. In de smaak valt zeker het Concert voor fluit in g 'La Notte', RV 439 van Vivaldi. Een meeslepend stuk in zes delen dat ruim 400 jaar nadat het gecomponeerd is nog steeds tot de verbeelding spreekt. Het bijzondere is dat de compositie slechts twee keer gespeeld is. De eerste keer, afgelopen zaterdag in Maassluis.   

Behalve instrumentaal valt er bij het Concert door het Combattimento Consort in de Grote Kerk ook vocaal veel te genieten. Oorstrelend is het optreden van mezzosopraan Alisa Kolosova. Zo brengt zij onder andere een werk van een onbekende Braziliaanse barok componist ten gehore. Barokmuziek uit Brazilië is volgens het programmaboekje pas de laatste jaren in de belangstelling komen te staan. In de zestiende eeuw, vervolgt het boekje, werd het land gekoloniseerd door Europese machten, die hun eigen cultuur en gewoonten meenamen. De grootste invloed hadden de Portugezen. Vooral de jezuïeten brachten kerkmuziek mee van vooral Italiaanse componisten. Maar zij respecteerden de autochtone bevolking en lieten toe dat gewoonten en culturele uitingen bleven voortbestaan. Doordat de kolonisten brachten invloeden mee van componisten als Vivaldi, Handel en Bach in de Braziliaanse en de barokmuziek. In 1982 is De Vriend een van de oprichters van het Combattimento Consort. Volgend jaar viert het ensemble het 30-jarig bestaan. De dirigent en artistiek leider vindt het na drie decennia nog steeds spannend en leuk. Het bijzondere aan het muziekgezelschap is dat er staand wordt gemusiceerd. Dat heeft volgens De Vriend te maken met de tijd waaruit het ensemble muziek uitvoert. "Het is geïntroduceerd door Antonio Salieri." Staand musiceren, weet De Vriend, maakt dat de musici veel energieker zijn. Het staand spelen raakt in onbruik als de concerten groter worden omdat de dirigent dan onzichtbaar wordt. Het concert zaterdagavond wordt afgesloten met een toegift. "Met zulke mooie bloemen moet je wel een toegift geven", grapt De Vriend. Maar het is waarschijnlijker dat de musici terugkomen op het podium omdat ze het gewoon zo leuk vinden om te spelen.